Ei visa om kvalen

  

Skårvågen. Til v. Nonberget med Oppsåta nærmast. Til h. Salombergan med Slagbåtvika like til v. Foto: Sigurd Blix.

Kilde: Bøfjerding 1980 - Årbok frå Bø
Opphavsrett: Bø bygdelag
Vilkår for bruk:

Lesarane av det norsk-amerikanske bladet «Skandinaven» i Duluth, Minnesota, fann på sjølvaste 17. mai 1954 ein godbit i spaltene: «Ei visa om kvalen» av Håkon Fagerhaug, skriven i 1949, som skildrar livfullt, friskt og råkande noko som hendte i Skårvågen det året. Truleg er dette det beste som er skrive på reint bømål til no. Så overlet vi ordet til han som sendte visa til «Skandinaven», Agdar Kaurin Larsen.
 
En høstdag for noen år siden fikk oppsitterne i en liten fjord langt oppe i Nordland en plutselig og uventet inntekt: En stor sperm-kval forvildet sig inn i fjorden, og matte late livet der.

Nu er kvalfangst en ikke så helt liketil sak. Der kreves både erfaring og redskaper, og fiskerne er som regel ikke så utrustet; fiskerne her i fjorden fikk derfor et svare strev med å ta død på kvalen. Der oppstod nok mange pussige - og farlige - situasjoner, og de fleste av deltakerne er idag villige til å innrømme at hele foretagendet var en ganske dumdristig affære, som kunde ha fått alvorlige følger. Men lykken var med, alle deltakerne kom fra slaget med liv og lemmer i behold. Så de farlige situasjonerne er glemt - men de pussige lever enda i erindringen, noe nedenstående vise vil vidne om. Visen, som gir en kortfattet beretning om tildragelsen, er skrevet på vaskekte Vesteråls-dialekt. Den er brukt her med forfatterens tillatelse.

Nei, jeg vil ikke nevne navnet på den lille fjorden hvor kvalen møtte sin bitre død, jeg vil bare si at det er et sted i Vesterålen. Så kan jo lesere fra Vesterålen more sig med å gjette navnet på fjorden - eller vågen.

Aille som sett' her i salen
ha' nu vel hørt om deinn kvalen
som ha' mata ram'n i Ham'n
nu i fleire vekk';
og korleis det gjekk
at de også fekk
kvalen te' å sprekk'
ska' eg nu forsøk' å beskrive,
så at vi kainn ti'a fordrive.
 
 
Det va' ein dag utpå hausten.
Han ha' sti' på me' sødausten,
då i fleire daga, deinn plaga.
Fritt før kokamat,
berre tomme fat.
Ein og ainnen sat
hadde seg ein prat.
Arbeidslage' kakka på borren
på ein sjyhusmur ne'på vorren

Ein uta' Albert sine glunta
sku' opp i sjåen ette' lunta.
Kjem så galen sprengan' me' rengan.
Nokka ha' han sett,
han e' heilt fra vett.
Men de tar det lett,
trur han e' kje' rett:
«Kom og sjå me' auan dokkers eia!
Der e' vesst ein kval uti leia.»

Aille hiv feisel'n og skofla,
enkelte reinn' så de snofla,
ne' og sett ut båtan, ror åt han.
Eivind fer ombord,
sett igang motor.
Johan står ved ror.
«Tru om han e' stor»?
Så fir' de ne' tauan; men auan
fer omkring på holman og hauan.

To mann på bakken me' trossa.
Rappen blir kjørt så det fossa.
Snart e' de bortme' han. «Der e' han,
han e' jevli' stor!»
Mangt eit saftig ord
blir det sagt ombord.
«Å ein sånn ein SPORD!
Det e' ju eit frøkteli' udyr,
og eit ailler helsikes uhyr'.»

Så får de trossa om sporden,
og de gje' gass åt motoren.
Då b'jynn han å æg' seg, beveg' seg
Trossa ho e' stram,
kvalen han sig fram,
båten han blir tam,
leies som eit lam.
Kvalen berre vis' ka han makta,
og det e' eit sørgeli' fakta.

Kvalen blei roli' me' tia
slik at de eindelig sia
fekk han opp i fjæra me' æra.
Sorra han så fast
me' de tusen kast
og ei kjettinglast,
før de tok seg rast.
Aille va' nu sekker før kvalen,
men han vist' de eindå finalen.
 
Best me' det va' at de pusta,
hørt' de det rasla i rusta.
Kjettingen han strektes og brektes.
Fjorden sto' i rokk,
sporden piska fokk,
og deinn heile flokk
holdt på å få sjokk.
Berg og stein de rasla som skrea,
og det hørtes like te' Vea.

Eindelig fekk de han dreppen,
då vart de aille så heppen.
«Om han va' belamra me' ambra?»
Då de kom seg laus
b'jynte de å aus'
av deinn fine saus
som va' i hans haus.
Ein kar sto' og rota me' arman
førr å finne ambra i tarman.
 
Spekke' blei skorren i stremla,
og a' turista det vremla.
Aille sku' sjå kvalen, va' galen.
Krestian han skein,
va' kje' rekti' rein,
sto' og saga bein
me' ein ainnen ein.
Tre mann sto' i talja og hala,
me' ein luns a' skolten de bala.

Haustlott det vart åt de aille.
Ein herrens velsegnels' å kalle.
Pengan de e' bytta og nytta.
Ein ha' kjøpt seg dress,
ein kar fekk seg sess
som va' nokka tess.
Aille va' tefress,
og nu går de berre og venta
at de neste kvalen kainn henta.
 
Håkon Fagerhaug