Gammel katolsk folkebønn

Helena Cecelia heitte ei kona; ho var fødd på Stave i 1853, og døydde som gammel bestemor på Bø. Faren, Mikkel Olai, ætta frå Åse, mens mora Ane var av gammel Stave-slekt. For småjentene i familien på Bø brukte ho å synge så mange gamle stubbar, bl. a. denne:

Jesus gikk i skogen¹) med forgylte kronen. Solen rann, lyset brann, Jesus gikk ad veien fram. Møtte han en gammel mann som hette Sankte Peder: «Se mine hender og se mine føtter, se mine blodige tårer».

Dette er første halvpart av bånsullen. Vi får eit inntrykk av dansk språkføring, sjøl om der er særnorske ord innimellom. - Men det er først i andre halvdelen av bånsullen at det blir klart at vi har føre oss ei gammel folkebønn frå katolsk tid:

Gikk der et barn²) om dette hus, Jesus var der inne. Jomfru Maria satt og spann (Jomfru Maria satt og song) holdte barnet på sitt fang (holdte boken i sin hånd). Gud velsigne land og strand, Gud velsign oss alle!

Tonen er ikkje særmerkt på noke vis - berre ein vanlig bansullmelodi som lempar seg etter teksten.

¹) Jesus var gravlagt i ein hage, jfr. Joh. 19. 41-42 og 20. 14-15. Linjene først i bånsullen kunne få oss til å tenke på han der han går i hagen, mellom trea, etter at han er oppstanden.   Men «for­gylte kronen» er i alle fall fri folkepoesi. F. eks. heiter det i ei sunnmørsk folkebønn nedskr. 1810: «Gjessus gjekk i skule me si gyldan krune». - Ser vi ellers litt nærmare på «solen rann», passar det godt med Mark. 16, 2.  «Lyset brann» passar med Matt. 28. 2-3 samt Luk. 24, 4.  Då ser det ut til at første linjene av bånsullen på bibelsk grunn fortel om det som hendte tidlig påske­dagen før Peters møte med Jesus (Luk. 24. 34 og 1. Kor. 15. 5). At Peter blir skildra som gammel mann er ilkkje så stor vanske, då folketradisjonen just ikikje alltid tar kronologisk omsyn! Det siste framgår også av at «mine hender» og «mine føtter» viser til den oppstandne Jesus, imens «blodige tårer» derimot har med hans kamp i Getsemane å gjere. - At Jesus viser Peter sine sår, står visst ikkje i Bibelen (jfr. derimot Joh. 20. 27). Men at den opp­standne ber nagle- og spydmerke står i Joh. 20. 20 og Åpenb. 1. 7 samt 5. 6.

²) Tallrike likn. oppskrifter frå Danmark-Norge viser at «barn» er forvrenging av «bånd», norsk «band»; evt. via bånd-born. I de norske variantene er den range forma «barn» så godt som eine-rådande: Der ganger et Barn omkring vort Hus med tre Personer Evangelium. «Hvem var det som Salmen sang? Jomfru Maria tog Bogen i Haand» osv. (Lom). Og frå Vang i Hedmark: «Der gaar et Barn omkring hvert Hus med tre Evangelier og et Vokslius Jomfru Maria sad og sang» osv. Langt kortare er ein variant frå Tromsøysund: «Jomfru Maria satt og spann, hadde bane på sett fang, hadde boka på sett kne. Gud bevare folk og fe. Gud velsigne oss alle (Håløygminne 2 s. 235).- "Gamle danske folkebønner" av Fredrik Ohrt gir forklaring til dette: «Hvorledes er iman falden paa at stille Baandet om Huset og Sal­men som Maria sang, sammen? Svaret maa vel være: Baandet, der fra først af var ment som en Afspærring i Almindelighed, blev opfattet som et «Psalterbaand». - De gamle Perlebaand til at bede Hil Maria og Fader Vor ved var komne til ny Ære fra Slutningen af 15de Hdr. af -. Endnu før 1500 kom de til Danmark. - Tre Rosenkranse (à 50 Hil Maria) udgjorde «en Psalter». - Baandet om vort Hus er da en «Bønnekæde», et ondtafværgende Rosen-kransfaaand».